त्र्यंबोली देवी

त्र्यंबोली देवी मंदिर हे मंदिर कोल्हापूरच्या पूर्वेला असलेल्या उंच टेकडीवर वसलेले आहे.

करवीर पुराणानुसार, टेंबलाई, त्र्यंबोली किंवा त्र्यंबुली या महालक्ष्मी देवीच्या धाकट्या बहिणी होत्या. कोल्हासुर राक्षसावरील विजयाच्या उत्सवात देवतांनी त्यांची उपेक्षा केल्यामुळे त्यांचा महालक्ष्मी देवीशी वाद झाला. त्यामुळे त्या रागावून कोल्हापूर सोडून त्र्यंबुली टेकडीवर जाऊन राहिल्या.

त्र्यंबोली देवी गैरहजर असल्याचे लक्षात आल्यावर महालक्ष्मी देवीने काही देवतांना त्यांना परत आणण्यासाठी पाठवले, परंतु त्यांनी परत येण्यास नकार दिला. शेवटी महालक्ष्मी देवी स्वतः कोहळा (भोपळा) घेऊन त्यांच्या भेटीस गेल्या. हा कोहळा कोल्हासुराशी झालेल्या युद्धाची आठवण करून देण्यासाठी नेण्यात आला होता. तरीदेखील त्र्यंबोली देवी आपल्या निर्णयावर ठाम राहिल्या.

ही घटना आश्विन महिन्याच्या पंचमीला घडल्याचे मानले जाते. आजही त्या स्मरणार्थ महालक्ष्मी देवी आपल्या बहिणीला भेट देतात, अशी श्रद्धा आहे. या दिवशी महालक्ष्मी देवीची प्रतिमा एका कलशात ठेवून मिरवणुकीद्वारे त्र्यंबोली टेकडीवर नेली जाते.

 

यानंतर एका कुमारिका मुलीकडून कोल्हासुर राक्षसाच्या वधाच्या स्मरणार्थ कोहळ्याचे तुकडे केले जातात. या उत्सवासाठी मोठी जत्रा भरते. जत्रेमध्ये मिठाई, खाद्यपदार्थ, खेळणी आणि इतर वस्तूंची विक्री केली जाते.