परिचय

• कोल्हापूरची लोकमाता म्हणून श्री महालक्ष्मी देवी ओळखली जाते.

• हे मंदिर इ.स. ७व्या शतकात चालुक्य राजवटीत बांधले गेले.

• हे मंदिर ५१ शक्तीपीठांपैकी एक असून पुराणांमध्ये त्याचा उल्लेख आहे.

• देवीच्या कृपेने कोल्हापूरमध्ये लोक शांततेत राहतात असे मानले जाते.

हे मंदिर महाद्वार रोडच्या कोपऱ्यावर स्थित आहे. मंदिराचे दोन भाग आहेत — आतला गाभारा आणि त्यासमोरील मंडप. वास्तुशास्त्राच्या विद्यार्थ्यांसाठी हे मंदिर विशेष आकर्षणाचे आहे, कारण या अनोख्या मंदिरात एकही खांब नाही. म्हणूनच याला बिनखांबी मंदिर (म्हणजे खांबांशिवायचे मंदिर) असे म्हणतात.

खोलखंडोबा मंदिर कोल्हापूर शहराच्या उत्तर-पश्चिम दिशेला स्थित आहे. अनेक आख्यायिकांनुसार, कोल्हापूरचे श्री मनाजीराव जगताप हे भगवान खंडोबांचे अत्यंत भक्त होते. ते प्रत्येक अमावस्येच्या रात्री कोणत्याही वाहनाविना पायी चालत जेऊरी येथे जाऊन भगवान खंडोबाची पूजा करत असत. काळाच्या ओघात वृद्धत्वामुळे त्यांना जेऊरीला पायी जाणे शक्य राहिले नाही. त्यांची भक्ती इतकी प्रगाढ होती की जेऊरीचे भगवान खंडोबा यांनी त्यांना स्वप्नात दर्शन देऊन आपल्या वास्तव्याच्या जागेचा संकेत दिला.

दर्शनानंतर श्री मनाजीराव अत्यानंदित झाले आणि सांगितलेल्या ठिकाणी उत्खनन करण्यात आले. तेथे ‘शिवलिंग’ सापडले. त्यांच्या निधनानंतर इतर भक्तांनी तेथे मंदिर उभारले. शिवलिंग जमिनीच्या खोल भागात सापडल्यामुळे या मंदिराला ‘खोलखंडोबा’ असे नाव पडले.

मंदिराचा मुख्य दरवाजा पूर्व दिशेला आहे आणि त्याचा व..

शहराच्या पूर्व दिशेला, शाहू मिल (शाहू छत्रपती स्पिनिंग अँड वीव्हिंग मिल) जवळ एक मोठे तळे/जलाशय आहे. त्या तळ्याजवळ महादेवाचे मंदिर आहे. कोल्हापूरमधील हे एक निसर्गरम्य आणि सुंदर ठिकाण मानले जाते. शहराच्या बाजूला मातीचा बंधारा असून त्या परिसरात काही बाभळीची झाडे आहेत.

महादेवाचे मंदिर तळ्यात थोडे आतल्या बाजूस असून एक अरुंद जमिनीचा पट्टा त्याला बंधाऱ्याशी जोडतो. मंदिर लहान व साधे असून त्यावर विशेष कोरीव काम किंवा सजावट नाही. मंदिराच्या प्रवेशद्वाराच्या चौकटीवर गणपतीची मूर्ती कोरलेली आहे. मंदिरासमोर अलीकडे बांधलेला एक छोटा मंडप आहे. मंदिराच्या आत महादेवाची पिंडी (शिवलिंग) स्थापित आहे.

दक्षिण बाजूस दलदलीसारखा भाग व एक इमारत आहे. नारायणदास महाराज १८९४ साली येथे आले व त्यांनी कौलारू छप्पर असलेली ही विश्रामगृहासारखी इमारत बांधली. १९३३ साली त्यांनी समाधी घेतली. त्यांची समाधी या इम..