हे मंदिर खासबाग मैदानाजवळ स्थित आहे. या मंदिरात भगवान शंकरांची सुंदर चित्रे आहेत, जी प्रसिद्ध चित्रकार जी. कांबळे यांनी रेखाटली आहेत. ही चित्रे त्यांच्या कलात्मक सौंदर्यासाठी विशेष प्रसिद्ध आहेत.

हे मंदिर आजही अतिशय स्वच्छ, नीटनेटके आणि चांगल्या स्थितीत जतन केलेले आहे. त्यामुळे त्याचे धार्मिक तसेच सांस्कृतिक महत्त्व टिकून आहे.

शालिनी पॅलेस हे नयनरम्य रंकाळा तलावाच्या च्या पश्चिम किनाऱ्यावर वसलेले असून, त्याचे बांधकाम १९३२ ते १९४४ या कालावधीत करण्यात आले. या राजवाड्याला कोल्हापूरच्या राजकन्या श्रीमंत शालीनीराजे यांच्या नावावरून "शालिनी पॅलेस" असे नाव देण्यात आले आहे. उंच पाम वृक्ष, हिरवळ आणि सुंदर बागांनी हा राजवाडा वेढलेला आहे. काळ्या दगडावर केलेले नक्षीकाम आणि इटालियन संगमरवर यांचा वापर करून हा राजवाडा बांधण्यात आला आहे. कोल्हापूरच्या महाराजांच्या राजचिन्हांनी सजवलेल्या बेल्जियम काचेच्या पटलांनी युक्त सुंदर लाकडी दरवाजे या वास्तूच्या राजेशाही वैभवात भर घालतात. व्हरांडा आणि पोर्चमधील भव्य काळ्या दगडी कमानी अत्यंत मनमोहक आहेत. १९८७ मध्ये या राजवाड्याचे रूपांतर हॉटेलमध्ये करण्यात आले. महाराष्ट्रातील हे एकमेव वारसा हॉटेल (Heritage Hotel) म्हणून ओळखले जाते. परंतू सध्या ते बंद अवस्थेत आहे.

कोल्हापूर (करवीर) क्षेत्रात देवीच्या नऊ शक्तिरूपांची उपासना केली जाते. या नऊ देवींना नवदुर्गा म्हणून ओळखले जाते. प्रत्येक देवीचे स्वतंत्र महत्त्व असून त्या भक्तांचे रक्षण, कल्याण आणि मनोकामना पूर्ण करतात.

1. एकवीरा देवी मंदिर (एकांबिका)
   
   
   
   • देवी दुर्गेच्या आदिशक्तीचे स्वरूप.
   
   
   • भक्तांच्..
     Read more

हा मठ शुक्रवार पेठेत पंचगंगा घाटाकडे जाणाऱ्या मार्गावर आहे. ही दोन मजली, अतिशय जुनी वास्तू असून तिच्यावर कोणतीही विशेष सजावट किंवा वास्तुशिल्पीय वैशिष्ट्ये आढळत नाहीत. तरीही, तिचे ऐतिहासिक महत्त्व मोठे आहे.

या इमारतीत पूर्वी शंकराचार्य यांचे वास्तव्य होते. हा मठ पूर्वी सांकेश्वर मठाचा भाग होता; मात्र सुमारे ५० वर्षांपूर्वी त्याचा संबंध तुटला. त्यानंतर हा मठ स्वतंत्र झाला आणि आज तो करवीर पीठ या नावाने ओळखला जातो.

कात्यायनी देवीचे मंदिर कोल्हापूरपासून सुमारे पाच मैल दक्षिणेला असलेल्या कात्यायनी टेकडीवर वसलेले आहे. या टेकडीचे मुख्य आकर्षण म्हणजे निसर्गरम्य वातावरणात उभारलेले कात्यायनी देवीचे सुंदर मंदिर.

हे मंदिर दगडी बांधकामाचे प्राचीन मंदिर असून त्याची लांबी ४० फूट, रुंदी २० फूट आणि उंची १२ फूट आहे.

हिंदू धर्मीयांमध्ये कात्यायनी देवीला अत्यंत मानाचे स्थान आहे. करवीर पुराणामध्ये देवी कात्यायनीचा उल्लेख महालक्ष्मी देवीच्या महान सहाय्यक म्हणून करण्यात आला आहे.

या टेकडीवरून उगम पावणारा कात्यायनी ओढा हा कोल्हापूर शहराच्या पाणीपुरवठा योजनेचा प्रमुख जलस्रोत आहे. Read more

विठोबाचे हे मंदिर सुभाष चौकाजवळ आग्नेय दिशेला स्थित आहे. हे मंदिर बहुधा महालक्ष्मी मंदिर यांच्या समकालीन काळात बांधले गेले असावे. विस्तीर्ण आवारात पाच मंदिरे असून, शेकडो प्रवाशांची व्यवस्था होऊ शकेल असे मोठे धर्मशाळासदृश निवासस्थान येथे आहे.

उजव्या बाजूला असलेले मुख्य विठोबा मंदिर दगडी बांधकामाचे असून त्याची वास्तुशैली महालक्ष्मी मंदिरासारखी आहे. मंदिरासमोर अलीकडील काळात बांधलेला दुमजली लाकडी मंडप आहे. डाव्या बाजूस असलेले प्राचीन विश्वेश्वर मंदिर हेही विठोबा मंदिराच्या शैलीशी साधर्म्य..

रावणेश्वर महादेव मंदिर हे कोल्हापूरमधील प्राचीन शिवमंदिरांपैकी एक मानले जाते. येथे भगवान शिवांची "रावणेश्वर" या स्वरूपात पूजा केली जाते.

लोककथेनुसार, लंकेचा राजा रावण हा भगवान महादेव यांचा महान भक्त होता. त्याच्या तपश्चर्येशी संबंधित काही आख्यायिका या मंदिराशी जोडल्या जातात, त्यामुळे या मंदिराला "रावणेश्वर" असे नाव पडल्याचे सांगितले जाते.

मंदिर परिसर शांत व निसर्गरम्य असून येथे श्रावण महिना, महाशिवरात्री आणि सोमवारी मोठ्या प्रमाणात भाविक दर्शनासाठी येतात. मंदिरातील शिवलिंग हे प्रमुख आकर्षण आहे.

जुना राजवाडा हा कोल्हापूरच्या ऐतिहासिक वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहे. त्याचे बांधकाम इ.स. १७८८ मध्ये करण्यात आले. या राजवाड्यात नागरखाना, दरबार हॉल, घोड्यांचा तबेला आणि प्रसिद्ध भवानी मंदिर पाहायला मिळते.

जुना राजवाडा महालक्ष्मी मंदिराच्या च्या मागील बाजूस स्थित आहे. या भव्य वास्तूमध्ये दगडावर केलेल्या नाजूक नक्षीकामाने सजवलेला आकर्षक मंडप आहे.

इ.स. १८१३ मध्ये मुस्लिम सरदार सादल्ला खान याने या राजवाड्यावर आक्रमण केले, ज्यामुळे राजवाड्याचा काही भाग जळून गेला. मूळ राजवाड्यात १४ चौक (प्रांगणे) होते, परंतु दुरुस्तीनंतर त्यांपैकी केवळ ७ चौक शिल्लक राहिले.

शिवाजी विद्यापीठ ची स्थापना इ.स. १९६३ मध्ये महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण आणि बाळासाहेब देसाई यांच्या नेतृत्वाखाली झाली. महाराष्ट्राच्या शैक्षणिक क्षेत्रातील ही एक महत्त्वपूर्ण कामगिरी मानली जाते.

या विद्यापीठाच्या कार्यक्षेत्रात सांगली Read more

साठमारी, म्हणजे हत्तींच्या झुंजींसाठीचे मैदान, जुन्या कोल्हापूर शहराच्या आग्नेय भागात स्थित आहे. हे सुमारे एक एकर क्षेत्रफळाचे मैदान असून, त्यामध्ये विविध ठिकाणी लहान दगडी मनोरे बांधलेले आहेत. हत्तींच्या झुंजींना चिथावणी देणाऱ्या व्यक्तींना धोका निर्माण झाल्यास या मनोऱ्यांमध्ये आश्रय घेता येत असे.

संपूर्ण मैदानाभोवती भिंत बांधलेली असून, तिच्या वरच्या बाजूस प्रेक्षकांसाठी उभे राहण्याची व्यवस्था करण्यात आली होती.

छत्रपती शाहू महाराज यांच्या कारकीर्दीत हत्तींच्या झुंजी हा एक लोकप्रिय खेळ होता. सध्या हे ठिकाण खेळाच्या मैदानासाठी वापरले जाते आणि त्या प्राचीन खेळाची केवळ एक ऐतिहासिक आठवण म्हणून उरले आहे.

चंबुखडी टेकडी कोल्हापूर शहराच्या पश्चिमेस स्थित आहे. हे ठिकाण शांत, निसर्गरम्य आणि धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे मानले जाते. येथे सिद्ध बटुकेश्वर गणेश मंदिर आहे, जे भाविकांचे श्रद्धास्थान आहे.

दर सोमवारी, संकष्टी चतुर्थी आणि विनायकी चतुर्थीच्या दिवशी शेकडो भक्त येथे दर्शन आणि पूजा करण्यासाठी येतात. टेकडीच्या शिखरावरून जवळपास संपूर्ण कोल्हापूर शहराचे मनोहारी दृश्य पाहता येते. निसर्गसौंदर्य, शांत वातावरण आणि धार्मिक महत्त्व यांमुळे चांबुखडी टेकडी हे स्थान पर्यटक आणि भाविकांसाठी आकर्षणाचे केंद्र बनले आहे.

चंद्रकांत मांडरे कलादालन (आर्ट गॅलरी)

चंद्रकांत मांडरे कलादालन हे प्रसिद्ध मराठी अभिनेते व चित्रकार चंद्रकांत मांडरे यांच्या निवासस्थानी उभारण्यात आले आहे. या कलादालनात त्यांच्या कलात्मक कार्याचा आणि चित्रकलेतील योगदानाचा परिचय करून देण्यात येतो. कला व चित्रकलेची आवड असणाऱ्यांसाठी हे एक महत्त्वाचे आकर्षण केंद्र आहे.

रंकाळा तलाव हा प्रसिद्ध महालक्ष्मी मंदिरापासून सुमारे अर्धा किलोमीटर अंतरावर आहे. हा शांत आणि विस्तीर्ण तलाव त्याच्या मध्यभागी असलेल्या ‘रंकभैरव’ मंदिरामुळे रंकाळा म्हणून ओळखला जातो.

रंकाळा हे कोल्हापूरच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वाच्या ठिकाणांपैकी एक आहे. कोल्हापूरकरांसाठी हे एक आवडते विश्रांतीस्थळ आहे.

रंकाळा चौपाटी नागरिक आणि पर्यटकांमध्ये अतिशय प्रसिद्ध व आकर्षक आहे. संध्याकाळच्या आल्हाददायक वातावरणात येथे मोठी गर्दी होते. पर्यटक बोटिंग, बालउद्यान, घोडेस्वारी तसेच विविध खाद्यपदार्थांच्या स्टॉल्सचा आनंद घेतात.

रंकाळा तलावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 24 एकर असून त्याची खोली सुमारे 12 मीटर आहे. तलावाच्या पश्चिमेकडे शालिनी राजवाडा उभा आहे. पूर्वेकडील बाजूस तलावातच थोडे आतसंध्यामठ हे मंदिर आहे. पावसाळ्यात हा मठ जवळजवळ पूर्णपणे पाण्याखाली जातो, तर उन्हाळ्यात पाणी कमी झाल्या..

खोलखंडोबा मंदिर कोल्हापूर शहराच्या वायव्य दिशेला स्थित आहे. या मंदिराबाबत अनेक आख्यायिका प्रचलित आहेत. त्यांपैकी एका कथेनुसार, कोल्हापूरचे मानाजीराव जगताप हे खंडोबा देवाचे अत्यंत श्रद्धावान भक्त होते. ते दर महिन्याच्या अमावस्येला कोणत्याही वाहनाशिवाय पायी चालत जेजुरी येथे खंडोबाच्या दर्शनासाठी जात असत.

वयोमान वाढल्यानंतर त्यांना जेजुरीपर्यंत पायी जाणे शक्य राहिले नाही. त्यांच्या अखंड भक्तीमुळे भगवान खंडोबा त्यांना स्वप्नात दृष्टांत देऊन प्रकट झाले आणि आपल्या वास्तव्याचे पवित्र स्थान दाखवले.

दृष्टांतानुसार त्या ठिकाणी उत्खनन करण्यात आले असता तेथे शिवलिंग सापडले. या घटनेनंतर मनाजीराव अत्यंत आनंदित झाले. त्यांच्या निधनानंतर इतर भक्तांनी त्या ठिकाणी मं..

ब्रह्मेश्वर मंदिर हे वरुणतीर्थाजवळ स्थित आहे. या मंदिराची रचना महालक्ष्मी मंदिर (अंबाबाई मंदिर) सारखी असली तरी त्यावरील शिखर आज अस्तित्वात नाही. मंदिराचा काही भाग जमिनीत गाडला गेला असल्यामुळे त्याचे स्वरूप प्राचीन आणि शांत दिसते.

मंदिरासमोर मूळचे लहान मंडप असून त्यासमोर नंतर पत्र्याचे मोठे मंडप बांधण्यात आले आहे. गाभाऱ्यात जमिनीच्या पातळीखाली शिवलिंग स्थापित आहे. मंडपात भगवान शंकरांचे वाहन असलेला नंदी विराजमान आहे.

कोल्हापूर शहरापासून सुमारे १४ किमी अंतरावर, तुळशी नदीच्या काठावर वसलेले बीड हे एक प्राचीन गाव आहे. येथे १३व्या शतकातील बिदेश्वर मंदिर स्थित आहे. आज हे गाव लहान असले तरी पूर्वी येथे एका स्थानिक राजघराण्याची सत्ता होती, ज्याचे राज्य कोल्हापूर आणि पन्हाळा किल्ला परिसरापर्यंत विस्तारलेले होते.

गावात अनेक प्राचीन मंदिरांचे अवशेष आजही पाहायला मिळतात. पौराणिक मान्यतेनुसार, बीड हे देवी महालक्ष्मी आणि राक्षस क..

जोतिबा मंदिर हे कोल्हापूर शहराच्या पश्चिमेस सुमारे २० किलोमीटर अंतरावर डोंगरमाथ्यावर वसलेले प्रसिद्ध धार्मिक स्थळ आहे. येथे भगवान जोतिबांची मूर्ती गगनगिरी महाराज यांनी प्रतिष्ठापित केल्याची श्रद्धा आहे.

दरवर्षी चैत्र महिन्यातील चैत्री एकादशीच्या दिवशी येथे भव्य यात्रा भरते. या उत्सवासाठी हजारो भाविक दूरदूरून दर्शनासाठी येतात. डोंगरावर वसलेले असल्यामुळे येथे शांत, प्रसन्न आणि निसर्गरम्य वातावरण अनुभवायला मिळते.

मंदिराची व्यवस्था सुयोग्य असून स्थानिक भाविक आणि विश्वस्त मंडळ मंदिराच्या व्यवस्थापनाची जबाबदारी सांभाळतात. जोतिबा हे महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचे श्रद्धास्थान मा..

सी. पी. आर. रुग्णालय 

सी. पी. आर. रुग्णालय, पूर्वी अल्बर्ट एडवर्ड हॉस्पिटल या नावाने ओळखले जाणारे हे रुग्णालय भाऊसिंगजी रोडवर, जुन्या राणी सर्कलजवळ स्थित आहे. रुग्णालयाची मुख्य इमारत १९व्या शतकातील इंग्रजी गॉथिक वास्तुकलेचा उत्कृष्ट नमुना आहे. ही इमारत इ.स. १८८१ ते १८८४ दरम्यान सुमारे ३ लाख रुपयांच्या खर्चाने बांधण्यात आली.

ही दुमजली इमारत असून प्रवेशद्वारामागील काही भाग तीन ते चार मजल्यांपर्यंत उंच आहे. त्या भागावर उतार असलेले कौलेदार छप्पर असून वर लोखंडी सजावटीचे कठडे आहेत.

रुग्णालयात सुमारे २०० रुग्णांची व्यवस्था आहे. तळमजल्यावर प्रशासकीय कार्..