भुदरगड किल्ला

स्थान: कोल्हापूर शहरापासून दक्षिणेस सुमारे ५० कि.मी.
पायथा गाव: पुष्पनगर
समुद्रसपाटीपासून उंची: ९४० मीटर

संक्षिप्त इतिहास

भुदरगड किल्ला हा पुष्पनगर गावाजवळ, कोल्हापूरपासून सुमारे ५० कि.मी. आणि गारगोटीपासून १२ कि.मी. अंतरावर वसलेला आहे. या किल्ल्याची उभारणी शिलाहार वंशातील राजा भोज द्वितीय यांनी केली. चारही दिशांना दूरवर नजर ठेवता येणे हे या किल्ल्याचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे.

इ.स. १६६७ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला जिंकून त्याची दुरुस्ती केली व सैनिकांच्या तळासाठी त्याचा उपयोग केला. त्यानंतर काही काळ हा किल्ला मुघलांच्या ताब्यात गेला. सुमारे पाच वर्षांनी मराठ्यांनी पुन्हा किल्ला जिंकला. त्या लढाईत मृत्युमुखी पडलेल्या मुघल सरदाराचा ध्वज भैरवनाथ मंदिरात अर्पण करण्यात आला असून तो आजही तेथे जतन करून ठेवण्यात आला आहे.

अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात परशुरामपंत भाऊ पटवर्धन यांनी किल्ल्यातील शिबंदीला फितूर करून किल्ला ताब्यात घेतला आणि जवळपास दहा वर्षे ताब्यात ठेवला. त्यानंतर तो पुन्हा कोल्हापूर संस्थानच्या ताब्यात आला. पुढे परशुरामपंत भाऊ आणि इचलकरंजीचे गोपाळपंत आपटे यांनी किल्ला परत मिळविण्याचे अनेक प्रयत्न केले, मात्र ते निष्फळ ठरले. या संघर्षात किल्ल्याभोवतीची पाच वस्तींपैकी तीन वस्ती नष्ट झाल्या.

इ.स. १८४४ मध्ये भुदरगड आणि सामानगड येथील शिबंदीने ब्रिटिशांविरुद्ध बंड पुकारले. १३ ऑक्टोबर १८४४ रोजी जनरल डेलामॉट यांच्या नेतृत्वाखालील ब्रिटिश सैन्याने किल्ला जिंकून त्याची तटबंदी उद्ध्वस्त केली.

आज येथे किल्ल्याचे अवशेष, दूधसागर तलाव, दोन प्राचीन शिव मंदिरे आणि भैरवनाथ मंदिर पाहण्यास मिळते.

पाहण्यासारखी ठिकाणे

• भवानी मंदिर


• दूधसागर तलाव


• पूर्वेकडील भव्य प्रवेशद्वार व सलग तटबंदी


• शिव मंदिर


• दीपमाळ


• पूर्वेकडील बुरुज


• जाखीण गुहा

राहण्याची व्यवस्था

 

भुदरगड किल्ल्यावर हॉटेल किंवा भोजनाची व्यवस्था उपलब्ध नाही. मुक्कामासाठी गारगोटी येथे हॉटेल व निवास व्यवस्था उपलब्ध आहे.