रांगणा किल्ला (प्रसिद्धगड)

जुने नाव: प्रसिद्धगड
स्थान: कोल्हापूर शहरापासून दक्षिणेस सुमारे ११२ कि.मी.
समुद्रसपाटीपासून उंची: ६७९ मीटर

संक्षिप्त इतिहास

रांगणा किल्ला, ज्याला प्रसिद्धगड म्हणूनही ओळखले जाते, हा सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये कोल्हापूर आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांच्या सीमेवर वसलेला एक अभेद्य दुर्ग आहे. या किल्ल्याची उभारणी शिलाहार वंशातील राजा भोज द्वितीय यांनी केली.

इ.स. १४४० मध्ये मोहम्मद गवान याने हा किल्ला जिंकला. त्यानंतर बहामनी साम्राज्याच्या विभाजनानंतर हा किल्ला आदिलशाहीच्या ताब्यात गेला. सप्टेंबर १६६० मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांचे कोकणातील सरदार राहुजी पंडित यांनी हा किल्ला स्वराज्यात सामील केला.

रांगणा किल्ला अत्यंत मजबूत आणि अभेद्य असल्यामुळे अनेक शत्रूंनी प्रयत्न करूनही तो जिंकता आला नाही. किल्ल्याच्या सुरक्षेसाठी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी ६,००० होन खर्च केल्याची नोंद आढळते. औरंगजेबाने भुदरगड व सामानगड जिंकले, परंतु रांगणा किल्ला जिंकण्यात त्याला यश आले नाही. पुढे सावंतवाडीच्या सरदारांनी अनेक प्रयत्न केले; मात्र अखेरीस अंतर्गत फितुरीमुळेच हा किल्ला त्यांच्या ताब्यात गेला.

किल्ल्याचे वैशिष्ट्य

रांगणा किल्ला घनदाट जंगलाने वेढलेला असल्यामुळे आजही सहज नजरेस पडत नाही. भाटवाडी हे किल्ल्याच्या पायथ्याचे गाव असून तेथून किल्ल्याकडे जाणारा मार्ग दाट जंगल, ओढे आणि डोंगरातून जातो. परिसरात वन्यप्राण्यांचा वावर असल्याचे स्थानिक सांगतात.

किल्ल्यावर तीन भव्य प्रवेशद्वारे, मजबूत तटबंदी, विशाल बुरुज, दगडी पाण्याची टाकी, वर्षभर पाणी असलेले तलाव, प्राचीन वाड्यांचे अवशेष आणि सुंदर कोरीवकाम पाहायला मिळते. किल्ल्यावरून एका बाजूला कोकण किनारपट्टीचा नयनरम्य परिसर, तर दुसऱ्या बाजूला कोल्हापूर जिल्ह्यातील डोंगर-दऱ्यांचे विहंगम दृश्य दिसते.

रांगणा किल्ला सुमारे ३ कि.मी. लांब आणि १ कि.मी. रुंद असून येथे अनेक पाण्याच्या टाक्या आहेत. रायगडहून कोकण व कर्नाटकाकडे जाताना छत्रपती शिवाजी महाराज या किल्ल्यावर मुक्काम करत असत, अशी परंपरा सांगितली जाते.

पाहण्यासारखी ठिकाणे

• रांगणाई देवी मंदिर


• शिव मंदिर


• तलाव


• भुयारी मार्ग


• गणेश मंदिर


• कोकण दरवाजा

राहण्याची व्यवस्था

किल्ल्यावर राहण्याची किंवा भोजनाची व्यवस्था उपलब्ध नाही.