सामानगड किल्ला

स्थान: सह्याद्री पर्वतरांगेजवळ
पायथा: गडहिंग्लज
समुद्रसपाटीपासून उंची: ७९० मीटर

संक्षिप्त इतिहास

सामानगड किल्ल्याची उभारणी शिलाहार वंशातील राजा भोज द्वितीय यांनी केली. इ.स. १६६७ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला आदिलशाहीकडून जिंकला. त्यानंतर इ.स. १६७६ मध्ये किल्ल्याची तटबंदी अधिक मजबूत करून येथे शस्त्रास्त्रे, दारूगोळा आणि रसद साठवण्यासाठी त्याचा उपयोग करण्यात आला. त्यामुळे सामानगड हा "लहान पण अत्यंत मजबूत किल्ला" म्हणून प्रसिद्ध झाला.

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या निधनानंतर इ.स. १६८८ मध्ये औरंगजेबाने हा किल्ला जिंकला. ऑगस्ट १७०१ मध्ये तो पुन्हा मराठ्यांच्या ताब्यात आला. त्यानंतर औरंगजेबाचा पुत्र बेदारबख्त याने किल्ला पुन्हा जिंकून शाहमीर याची किल्लेदार म्हणून नियुक्ती केली. मात्र इ.स. १७०४ मध्ये मराठ्यांनी पुन्हा सामानगड स्वराज्यात सामील केला.

इ.स. १८४४ मध्ये ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध बंड पुकारणाऱ्या किल्ल्यांमध्ये सामानगड अग्रस्थानी होता. अखेरीस ऑक्टोबर १८४४ मध्ये ब्रिटिश सैन्याने हा किल्ला जिंकून त्याची मोठ्या प्रमाणात नासधूस केली.

किल्ल्याची वैशिष्ट्ये

सामानगड हा अंडाकृती डोंगरमाथ्यावर वसलेला असून त्याभोवतीची सुमारे ८ फूट उंच तटबंदी आजही बऱ्याच प्रमाणात शाबूत आहे. पूर्वी किल्ल्यावर खडकात कोरलेल्या अनेक पाण्याच्या टाक्या होत्या, ज्यामुळे वर्षभर पाण्याची सोय होती. सध्या त्यांपैकी काहीच शिल्लक आहेत.

किल्ल्याभोवती घनदाट वृक्षराजी असून महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक वनीकरण विभागाने या परिसराचा पर्यटनस्थळ म्हणून विकास केला आहे. किल्ल्याजवळ मारुती मंदिर आणि चालोबा मंदिर ही धार्मिक स्थळेही आहेत. जवळील नौकूड हे छोटे गाव किल्ल्याच्या पायथ्याशी वसलेले आहे.

पाहण्यासारखी ठिकाणे

• कमान बाव (खडकात कोरलेली विहीर)


• अंबाबाई मंदिर


• चोर दरवाजा


• राम गुहा


• शिव मंदिर गुहा

राहण्याची व्यवस्था

सामानगड किल्ल्यावर हॉटेल किंवा भोजनाची सुविधा उपलब्ध नाही. मुक्कामासाठी गडहिंग्लज येथे निवास व भोजनाची व्यवस्था उपलब्ध आहे.