रामलिंग मंदिर

रामलिंग हे खडकाळ टेकडीच्या कुशीत वसलेले एक प्राचीन गुहा-मंदिर असून धार्मिक, ऐतिहासिक आणि वास्तुशास्त्रीय दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मुख्य गुहा मूळतः सुमारे १२ फूट चौरस आकाराची होती. कालांतराने तिचा मोठा भाग सुमारे ५ फूट खोल पाण्याच्या कुंडात परिवर्तित झाला आहे.

गुहेच्या आतील भागात खडकात कोरलेले शिवलिंग आणि श्री गणेशाची मूर्ती आहे. या दोन्ही मूर्तींवर वर्षभर नैसर्गिकरीत्या पाण्याचे थेंब झिरपत राहतात. शिवलिंगाचे दर्शन घेण्यासाठी भाविकांना अनेकदा तीन ते चार फूट पाण्यातून जावे लागते.

गुहेच्या प्रवेशद्वाराबाहेर दगडी खांबांवर उभारलेली हेमाडपंथी शैलीतील भव्य रचना आहे. मुख्य गुहेच्या बाजूलाच सप्तऋषींना समर्पित सात लहान गुहा आहेत.

मंदिराजवळ नीलगंगा आणि पापनाशिनी यांसारखे बारमाही नैसर्गिक झरे व पवित्र तीर्थकुंड आहेत. धार्मिक श्रद्धेनुसार या पवित्र जलकुंडांमध्ये स्नान केल्याने पापांचा नाश होतो, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.

 

शिवलिंग आणि गणेशमूर्तीची रचना पाहता, या गुहा मूळतः बौद्ध किंवा जैन लेणी असाव्यात आणि नंतर त्यांचे रूपांतर हिंदू उपासनेसाठी करण्यात आले असावे, असे इतिहासकारांचे मत आहे.