पन्हाळा
पन्हाळा हे कोल्हापूर शहरापासून सुमारे १८ कि.मी. वायव्येस वसलेले महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध थंड हवेचे ठिकाण आणि ऐतिहासिक शहर आहे. समुद्रसपाटीपासून सुमारे ३,१७७ फूट (९६८ मीटर) उंचीवर वसलेले पन्हाळा महाराष्ट्रातील सर्वात लहान नगरपालिका शहरांपैकी एक असून पर्यटनाच्या दृष्टीने वेगाने विकसित होत आहे.
पन्हाळा शहराचा विस्तार ऐतिहासिक पन्हाळा किल्ल्याभोवती झाला असून येथून आजूबाजूच्या दऱ्या, डोंगर आणि निसर्गरम्य परिसराचे विहंगम दृश्य पाहायला मिळते.
पन्हाळ्याचे प्रमुख आकर्षण म्हणजे पन्हाळा किल्ला. याशिवाय अंधार बाव, अंबरखाना, सज्जा कोठी, तीन दरवाजा, राजदिंडी, वाघ दरवाजा अशा अनेक ऐतिहासिक स्थळांमुळे पन्हाळ्याला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या प्रत्येक ठिकाणाशी मराठा इतिहासातील अनेक प्रेरणादायी आणि रोमांचकारी घटना जोडलेल्या आहेत.