पावनगड किल्ला

जुने नाव: मार्कंडेयगड
स्थान: पन्हाळा किल्ल्याजवळ, कोल्हापूर जिल्हा
समुद्रसपाटीपासून उंची: ९५३ मीटर

संक्षिप्त इतिहास

पावनगड किल्ला हा पन्हाळा किल्ल्याच्या पूर्वेला सुमारे अर्धा मैल अंतरावर असून दोन्ही किल्ल्यांमध्ये रेडेघाटी नावाची दरी आहे.

इ.स. १६७३ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी पन्हाळा किल्ला दुसऱ्यांदा जिंकल्यानंतर त्याच्या संरक्षणासाठी पावनगड किल्ल्याचा विकास केला. पुढे औरंगजेबाने हा किल्ला जिंकून त्याचे नाव 'रसूलगड' असे ठेवले. इ.स. १८४४ मध्ये ब्रिटिश सैन्याने हा किल्ला उद्ध्वस्त केला.

या किल्ल्याचे मुख्य संरक्षण म्हणजे १५ ते २५ फूट उंच नैसर्गिक कातळकडा. अनेक ठिकाणी कातळ कृत्रिमरीत्या अधिक उभा करण्यात आला असून त्यावर काळ्या दगडांची मजबूत तटबंदी उभारण्यात आली आहे.

या किल्ल्याचे एक विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे येथे असलेली तुपाची विहीर. युद्धकाळात जखमी सैनिकांच्या उपचारांसाठी या विहिरीतील तुपाचा औषध म्हणून उपयोग केला जात असल्याची ऐतिहासिक परंपरा सांगितली जाते.

पाहण्यासारखी ठिकाणे

• तुपाची विहीर


• मार्कंडेय ऋषींची गुहा


• भगवान शिव मंदिर


• यशवंत बुरूज


• चांद-सूर्य बुरूज


• श्री गणेश मंदिर


• काळा तलाव

राहण्याची व्यवस्था

 

पावनगडावर राहण्याची व्यवस्था उपलब्ध नाही. पन्हाळा किल्ल्यावर हॉटेल, लॉज आणि भोजनाची सुविधा उपलब्ध आहे.